OECD Raporuna Göre Türkiye’de KOBİ’lerin Yeni Yol Haritası: Dijitalleşme, Verimlilik ve Finansmana Erişim Öne Çıkıyor

OECD Raporuna Göre Türkiye’de KOBİ’lerin Yeni Yol Haritası: Dijitalleşme, Verimlilik ve Finansmana Erişim Öne Çıkıyor

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) yayımladığı “KOBİ Politika Endeksi: Batı Balkanlar ve Türkiye 2026” raporu, Türkiye’deki KOBİ ekosistemine dair dikkat çekici veriler ve önemli uyarılar içeriyor. Batı Balkan ülkeleri ile birlikte değerlendirilen Türkiye, ölçek açısından bölgenin açık ara en büyük ekonomisi olsa da; verimlilik, finansmana erişim, dijital dönüşüm ve beceri açığı gibi alanlarda önemli yapısal sorunlarla karşı karşıya bulunuyor.

Akıllı KOBİ platformu üyeleri için hazırladığımız bu analizde, rapordaki Türkiye’ye ilişkin öne çıkan bulguları, diğer ülkelerle karşılaştırmaları ve KOBİ’ler açısından doğabilecek fırsatları derledik.

Türkiye Bölgenin En Büyük KOBİ Ekonomisi

OECD verilerine göre Türkiye’de 2024 itibarıyla yaklaşık 3,9 milyon KOBİ faaliyet gösteriyor. Bu işletmeler 13,5 milyon kişiye istihdam sağlıyor. Türkiye’de KOBİ’lerin toplam istihdamdaki payı %68,5 seviyesinde bulunuyor.

Bölgedeki diğer ülkelerle kıyaslandığında Türkiye, Batı Balkanlar ve Türkiye grubundaki toplam işletmelerin yaklaşık %87’sini oluşturuyor. Bu durum Türkiye’yi yalnızca bölgenin en büyük pazarı değil, aynı zamanda Avrupa tedarik zincirleri açısından kritik bir üretim merkezi haline getiriyor.

Ancak OECD’ye göre ölçek avantajı tek başına yeterli değil. Türkiye’de KOBİ’lerin toplam katma değerdeki payı %41,2 seviyesinde kalıyor. Bu oran;

• Arnavutluk’ta %78,2

• Karadağ’da %76,2

• Bosna Hersek’te %69

• Kuzey Makedonya’da %67,5

• Sırbistan’da %53,7

olarak ölçülüyor.

Bu tablo, Türkiye’de büyük ölçekli ve küresel pazarlara entegre şirketlerin ekonomide daha baskın rol oynadığını gösteriyor.

Verimlilikte Avrupa ile Aradaki Fark Devam Ediyor

Rapordaki en dikkat çekici bulgulardan biri, Türkiye’deki KOBİ verimliliğinin Avrupa Birliği ortalamasının oldukça gerisinde olması.

OECD verilerine göre çalışan başına düşen yıllık verimlilik:

• Türkiye’de KOBİ’lerde 13.458 euro

• AB-27 ortalamasında ise 52.000 euro

seviyesinde.

Bu fark özellikle mikro işletmelerde daha belirgin hale geliyor. Türkiye’de mikro işletmelerde çalışan başına verimlilik yalnızca 4.931 euro seviyesinde bulunuyor.

Raporda Türkiye için dikkat çeken bir başka veri ise büyük işletmeler ile KOBİ’ler arasındaki verimlilik farkı. Türkiye’de KOBİ verimliliği büyük şirketlerin yalnızca %32’si seviyesinde. Bu oran;

• Sırbistan’da %61

• Bosna Hersek’te %92

• Kuzey Makedonya’da %77

• AB ortalamasında ise %60

olarak hesaplanıyor.

OECD’ye göre bu durum, Türkiye’de küresel pazarlara entegre büyük şirketlerle küçük işletmeler arasındaki kapasite farkının oldukça yüksek olduğunu gösteriyor.

Finansmana Erişim KOBİ’lerin En Büyük Sorunlarından Biri

Raporda Türkiye açısından en kritik başlıklardan biri finansmana erişim.

Dünya Bankası verilerine dayanan OECD analizine göre Türkiye’de krediye erişimde zorluk yaşayan KOBİ oranı %41,8 ile bölgedeki en yüksek seviyede bulunuyor. Karşılaştırma açısından bu oran Bosna Hersek’te yalnızca %9,5 seviyesinde.

OECD’ye göre yükselen maliyetler, enflasyon baskısı ve sıkı kredi koşulları KOBİ’lerin yatırım kapasitesini ciddi biçimde sınırlıyor. Raporda ayrıca şu tespit öne çıkıyor:

“Türkiye’de sermaye piyasaları ve girişim sermayesi ekosistemi bölgedeki diğer ülkelere göre daha gelişmiş olsa da, KOBİ’lerin büyük bölümü hâlâ banka kredilerine bağımlı.”

Bu nedenle OECD;

• kredi garanti mekanizmalarının güçlendirilmesi,

• alternatif finansman modellerinin yaygınlaştırılması,

• girişim sermayesi ve özel sermaye yatırımlarının artırılması

gerektiğini vurguluyor.

Dijitalleşmede Temel Seviye Aşılamıyor

OECD raporu, Türkiye’de dijital dönüşüm konusunda önemli ilerlemeler olmasına rağmen KOBİ’lerin büyük bölümünün hâlâ “temel dijital araçlar” seviyesinde kaldığını ortaya koyuyor.

Rapora göre bölgede işletmelerin çoğu en az bir dijital araç kullanıyor ancak:

• bulut bilişim,

• ERP sistemleri,

• CRM altyapıları,

• ileri veri analitiği,

• yapay zekâ çözümleri

gibi alanlarda kullanım oranı oldukça düşük.

OECD verilerine göre bölgede işletmelerin %25’inden azı gelişmiş dijital çözümler kullanıyor. CRM sistemlerini kullanan işletmelerin oranı ise %15’in altında kalıyor.

Türkiye, dijital kamu hizmetleri ve dijital altyapı açısından bölgedeki güçlü ülkelerden biri olarak gösterilse de; KOBİ’lerin teknolojiyi verimlilik artışına dönüştürme konusunda hâlâ önemli eksikleri bulunduğu belirtiliyor.

Raporda özellikle şu vurgu dikkat çekiyor:

“KOBİ’lerin yalnızca dijital araç edinmesi değil, bunları iş süreçlerine entegre etmesi gerekiyor.”

Bu nedenle önümüzdeki dönemde;

• e-ticaret dönüşümü,

• veri yönetimi,

• siber güvenlik,

• dijital beceri eğitimleri,

• üretimde otomasyon

alanlarının KOBİ’ler için daha kritik hale gelmesi bekleniyor.

Yeşil Dönüşüm Baskısı Artıyor

OECD raporu, Avrupa Yeşil Mutabakatı ve karbon düzenlemelerinin Türkiye’deki KOBİ’ler üzerinde giderek daha büyük baskı oluşturacağını vurguluyor.

Özellikle AB’nin Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) nedeniyle ihracat yapan Türk şirketlerinin karbon ayak izi, enerji verimliliği ve sürdürülebilir üretim süreçlerine daha fazla yatırım yapması gerekecek.

Ancak OECD’ye göre bölgede çevresel performansa ilişkin veri altyapısı oldukça zayıf. Türkiye dahil tüm ülkelerde “yeşil ekonomi” alanındaki veri kapasitesi “sınırlı” olarak değerlendiriliyor.

Bunun yanında işletmelerin önemli kısmı hâlâ sürdürülebilir finansman araçlarına erişmekte zorlanıyor.

Rapor, yeşil dönüşümün artık yalnızca çevresel değil ticari bir zorunluluk haline geldiğini açık biçimde ortaya koyuyor.

Nitelikli İş Gücü Sorunu Derinleşiyor

OECD’nin dikkat çektiği bir diğer önemli konu ise beceri açığı.

Rapora göre bölgede şirketlerin %40 ila %75’i işe alım güçlüğü yaşadığını bildiriyor. Türkiye’de de genç nüfusa rağmen işletmeler ihtiyaç duydukları yetkinliklere sahip çalışan bulmakta zorlanıyor.

Özellikle şu alanlarda açık büyüyor:

• dijital beceriler,

• mühendislik,

• teknik üretim,

• veri analitiği,

• yeşil dönüşüm uzmanlıkları.

OECD, eğitim sistemleri ile iş dünyasının ihtiyaçları arasındaki uyumsuzluğun KOBİ’lerin büyümesini sınırlandırdığını belirtiyor.

KOBİ’ler için Yeni Dönemin Şifresi: Ölçeklenme ve Verimlilik

OECD raporunun genel mesajı oldukça net: Türkiye’de KOBİ ekosistemi genişliyor ancak derinleşemiyor.

Mikro işletmelerin sayısı artarken;

• küçük işletmeden orta ölçeğe geçiş,

• teknoloji yatırımı,

• ihracat kapasitesi,

• inovasyon üretimi

istenilen hızda gelişmiyor.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde başarılı olacak KOBİ’ler için temel rekabet unsurları şu başlıklarda şekillenecek:

• dijital dönüşümü iş modeline entegre etmek,

• enerji ve kaynak verimliliğini artırmak,

• alternatif finansman kaynaklarına erişmek,

• yüksek katma değerli üretime yönelmek,

• ihracat ve tedarik zincirlerine daha güçlü entegre olmak,

• çalışan yetkinliklerini geliştirmek.

OECD’ye göre Türkiye’nin güçlü üretim kapasitesi ve Avrupa ile entegrasyonu önemli avantajlar sunuyor. Ancak bu avantajın sürdürülebilir büyümeye dönüşebilmesi için KOBİ’lerin artık yalnızca ayakta kalmaya değil, ölçeklenmeye ve verimlilik artışına odaklanması gerekiyor.

Raporun tamamına erişmek için tıklayınız.